Διαχρονικά, οι φυσιοδίφες διαπνέονται από ένα πνεύμα ανακάλυψης. Η έκσταση που προκαλεί η ανακάλυψη νέων ειδών ή η παρατήρηση συμπεριφορών που δεν είχαν παρατηρηθεί στο παρελθόν είναι πολύ έντονη σε προσωπικό επίπεδο και αυτή η χαρά μπορεί να πολλαπλασιαστεί όταν οι φυσιοδίφες γνωστοποιούν τα ευρήματά τους στο ευρύ κοινό. Πιο πρόσφατα, ωστόσο, καθώς η ανθρωπότητα συνειδητοποιεί πλέον ότι οφείλει να προστατεύει τον πλανήτη, ο ρόλος των φυσιοδιφών έχει γίνει πολύ πιο σημαντικός. Η καταγραφή και κατανόηση του φυσικού κόσμου αποκτούν ακόμη πιο επείγοντα χαρακτήρα. Καθώς είναι αδιαμφισβήτητο ότι οικότοποι και είδη χάνονται σε κάθε γωνιά της μικρής μας όασης, οι φυσιοδίφες έχουν να κάνουν ένα πολύ κρίσιμο εκπαιδευτικό έργο.

Ο φυσιοδίφης και φωτογράφος Javier Aznar, ο οποίος χρησιμοποιεί φωτογραφικές μηχανές της Sony από το 2018, αναφέρει ότι «Η άποψή μου είναι ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να νοιαστούν για κάτι αν δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει. Γι' αυτό έχω αφιερώσει τόσα χρόνια στη φωτογράφιση της λιγότερο γνωστής πανίδας του Αμαζονίου – τα έντομα και τα αραχνοειδή, τις σαρανταποδαρούσες, τα ερπετά και τα αμφίβιά του. Αυτά τα ζώα, τα οποία είναι εξίσου όμορφα και σημαντικά, δεν απεικονίζονται στις καρτ ποστάλ με θέμα τον Αμαζόνιο ή άλλα μέρη, καθώς αυτές οι κάρτες απεικονίζουν συχνά τα μεγάλα θηλαστικά και τα πολύχρωμα πουλιά.»

Η χρήση φωτογραφικών μηχανών και φακών Alpha της Sony, «έχει αλλάξει τα πάντα για μένα», λέει ο Javier, «κυρίως επειδή συνδυάζουν την εξαιρετική ποιότητα με την ανθεκτικότητα και τη φορητότητα. Εργάζομαι σε περιβάλλοντα με ακραίες καιρικές συνθήκες όσον αφορά τη ζέστη και την υγρασία, ενώ περπατώ επίσης έως και 12 ώρες την ημέρα αναζητώντας ζώα – οπότε ο μικρός και ελαφρύς φωτογραφικός εξοπλισμός σημαίνει επίσης και μικρότερο και ελαφρύτερο σακίδιο πλάτης.»

«Τα έντομα, ειδικά, χρειάζονται τη βοήθειά μας, διότι πολύ συχνά απορρίπτονται ως παράσιτα και ως ανεπιθύμητα ή περνούν εντελώς απαρατήρητα», συνεχίζει ο Javier. «Η πραγματικότητα, όμως, είναι ότι αποτελούν ζωτικό μέρος της πυραμίδας της βιοποικιλότητας στην οποία ζούμε όλοι μας. Είναι κοντά στη βάση της πυραμίδας, ναι, αλλά χωρίς τα έντομα δεν θα υπάρχει επικονίαση, άρα δεν θα υπάρχουν δέντρα, φρούτα, καλλιέργειες. Επομένως, δεν θα υπάρχει και κανένα από τα ζώα που τρέφονται με έντομα, δηλαδή τα πουλιά και τα θηλαστικά. Και φυσικά, χωρίς καλλιέργειες, δεν θα υπάρχουν ούτε άνθρωποι.»

Συνεπώς, επιχειρηματολογεί ο Javier, ακόμα κι αν δεν σας αρέσει να βλέπετε τις αράχνες ή τα σκαθάρια, πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι η προστασία τους ισοδυναμεί με την προστασία όλων των άλλων ζώων που σας ενδιαφέρουν. Και με την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Αυτή τη μορφή έχει πλέον αποκτήσει η δουλειά του Javier. «Κάθε μέρα», εξηγεί ο Javier, «Προσπαθώ να εντοπίζω τα ζώα που κανείς δεν γνωρίζει την ύπαρξή τους, να παρατηρώ τη ζωή τους και να τα καταγράφω με τρόπο τέτοιο ώστε οι άνθρωποι να τα προσέξουν και να δείξουν ενδιαφέρον.»

Φυσικά, όπως η ευαίσθητη βιοποικιλότητα του πλανήτη μας, έτσι και ο Javier έχει πίσω του μεγάλη ιστορία. Η οπτική του αποτελεί το αποκορύφωμα της γοητείας που του ασκούσε πάντα η φύση, πράγμα που ξεκίνησε από τα πλάσματα της πατρίδας του, της Ισπανίας. «Η οικογένειά μου είχε ένα μικρό κομμάτι γης στα περίχωρα της Μαδρίτης», θυμάται ο Javier, «και πηγαίναμε εκεί το καλοκαίρι για να έλθουμε σε επαφή με τη φύση. Με αυτόν τον τρόπο, οι γονείς μου με βοήθησαν πραγματικά ενθαρρύνοντάς με να βλέπω πάντα την ομορφιά σε πράγματα που άλλοι άνθρωποι ίσως έβρισκαν δυσάρεστα ή ανησυχητικά. Τώρα, κάνω και εγώ το ίδιο.»

Ταξιδεύοντας στη Νότια Αμερική και στο Εκουαδόρ, όπου επισκέφτηκε το τροπικό δάσος του Αμαζονίου για πρώτη φορά, ο Javier έμεινε «κατενθουσιασμένος από την άγρια ζωή, το τοπίο και γενικά τη φύση αυτού του τροπικού δάσους. Φυσικά, ήταν και μια περιπέτεια. Μερικά από τα μέρη που επισκεφτήκαμε ήταν προσβάσιμα μόνο μετά από πολυήμερα ταξίδια με κανό και ήταν καταπληκτικό να επισκέπτεσαι αυτούς τους ιθαγενείς και να βλέπεις πόσο διαφορετική είναι η ζωή τους. Πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε τόσα πολλά πράγματα για να επιβιώσουμε, αλλά οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν έμπνευση, με σπίτια που έφτιαξαν οι ίδιοι, φαγητό που συλλέγουν οι ίδιοι και με μια ιδιαίτερη σύνδεση με τα έμβια όντα γύρω τους.»

Κάθε μέρα στο τροπικό δάσος ήταν – και εξακολουθεί να είναι – μια γιορτή ανακάλυψης για τον Javier. «Όταν περπατάς, βρίσκεις τόσα πολλά ζώα που υπάρχουν μόνο εκεί. Εκατοντάδες είδη σε ένα μόνο απόγευμα. Είναι σαν ένα μαγαζί με γλυκίσματα για μένα. Ένα τέτοιο αλλόκοτο θέαμα, αλλόκοτα σχήματα, χρώματα και συμπεριφορές, που διαφέρουν εντελώς από ό,τι θα συναντούσατε σε μέρη όπως η Ευρώπη ή η Βόρεια Αμερική.»

Φυσικά, κατά το διάστημα που επισκέφτηκε τον Αμαζόνιο, έχει διαπιστώσει και αυτός την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος. «Έχω δει μεγαλύτερη απώλεια οικότοπου, ναι. Οι πόλεις μεγαλώνουν και υπάρχουν περισσότεροι δρόμοι, λιγότερα δέντρα… συχνά είναι κάτι που δεν μπορείς να το διαπιστώσεις σε καθημερινή βάση, όπως όταν βλέπεις έναν φίλο αραιά και πού και αντιλαμβάνεσαι τυχόν αλλαγές που δεν θα μπορούσες να αντιληφθείς αν τον έβλεπες κάθε μέρα. Όμως, χρόνο με τον χρόνο οι πληγές στο τοπίο γίνονται πολύ πιο ξεκάθαρες.»

«Υπάρχουν, όμως, και καλά νέα», προσθέτει ο Javier με αισιοδοξία. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, πρόκειται περισσότερο για μια αλλαγή στους τύπους των ειδών που ζουν σε έναν χώρο. Νέες «νησίδες» δημιουργούνται και καταλαμβάνονται. Υπάρχουν επίσης περιοχές που καταφέραμε να προστατεύσουμε. Είδη που δεν υπήρχαν για χρόνια επιστρέφουν.»

Ο Javier είναι ταπεινός όσον αφορά τον δικό του ρόλο σε αυτές τις επιτυχίες. Η δουλειά μου, λέει ο Javier, είναι απλώς η ευαισθητοποίηση για τα πλάσματα που απειλούνται «ή ακόμη και η ένδειξη λίγης αγάπης.» Αυτό γίνεται όχι μόνο μέσω της απλής καταγραφής, αλλά και μέσω της αισθητικής επίδρασης που προσδίδει στις εικόνες του. «Η διαδικασία προβολής της ομορφιάς αυτών των ζώων χρειάζεται και όμορφες φωτογραφίες», εξηγεί ο Javier. «Θέλω να τραβούν την προσοχή με καλό τρόπο, οπότε χρησιμοποιώ ενδιαφέρουσες προοπτικές και δημιουργικό φωτισμό για να το πετύχω. Όσο καλύτερη είναι η φωτογραφία, τόσο περισσότεροι άνθρωποι θα διαβάσουν τη λεζάντα ή θα ενδιαφερθούν για το ζώο που απεικονίζεται!

Ένα σημαντικό μέρος αυτής της προσέγγισης, λέει ο Javier, είναι η ανάμειξη της καθαρά αισθητικής πλευράς με εικόνες συμπεριφοράς. «Κάθε εικόνα που δείχνει τη συμπεριφορά είναι πολύ σημαντική», εξηγεί ο Javier, «γιατί δημιουργεί μια σύνδεση με τον θεατή. Και είναι ακόμα πιο σημαντική αν κάποια από αυτά τα ζώα μας φαίνονται περίεργα, διότι αν μπορώ να φωτογραφίσω μια αράχνη να υφαίνει έναν ιστό ή να φροντίζει τα μωρά της, αυτό έχει ένα πιο λογικό και πιο συναισθηματικό αποτέλεσμα. Μπορεί επίσης να έχει επιστημονικό ενδιαφέρον και όταν φωτογραφίζεις τόσο πολύ όσο και εγώ, σίγουρα θα δεις κάποια πράγματα που κανείς άλλος δεν έχει ξαναδεί στο παρελθόν.»

Θα ολοκληρωθεί ποτέ αυτό το μακρόπνοο έργο που έχει σκοπό να κάνει γνωστά τα παραγνωρισμένα ζώα στους ανθρώπους; «Δεν πιστεύω», λέει ο Javier, «αλλά προσπαθούμε. Υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες είδη αρθρόποδων, όλα πολύ διαφορετικά από εμάς, αλλά όλα μοιράζονται τον ίδιο πλανήτη και έχουν το ίδιο δικαίωμα με εμάς να ευδοκιμήσουν σε αυτόν. Προσπαθώ να αναδείξω τη μοναδικότητα και την προσωπικότητά τους και αυτό έχει αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, η κοπέλα μου, όταν τη γνώρισα, φοβόταν τις αράχνες, αλλά δεν τις φοβάται πλέον. Οι άνθρωποι επινοούν αυτές τις ιστορίες, αυτόν τον κατά φαντασία τρόμο για τον Αμαζόνιο που βλέπουν στις ταινίες, αλλά, όταν μπορούμε να σκοτώσουμε αυτούς τους μύθους, συμβάλλουμε στη σωτηρία της πραγματικής ζωής.»