Επί αιώνες, οι ανθρώπινες κοινωνίες οδηγούν στην εξαφάνιση τους κορυφαίους θηρευτές σε όλη την Ευρώπη. Όσο τρομακτικά και αν φαίνονται κάποια από αυτά τα αρπακτικά ζώα, αυτός που είναι το πραγματικό αρπακτικό είναι ο άνθρωπος.

Σήμερα όμως, σε ορισμένες περιοχές τουλάχιστον, το ανθρώπινο γένος βοηθά στην αποκατάσταση της ισορροπίας. Σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο και ακόμη παραπέρα καταβάλλονται έντονες προσπάθειες για την επαναφορά κορυφαίων θηρευτών και όλων τα σχετιζόμενων οφελών για τον οικότοπο στον οποίο ζουν. Υπάρχουν ολοένα και περισσότερα προγράμματα για την επανεισαγωγή αετών, καφέ αρκούδων, λύκων και αγριόγατων, καθώς και την προαγωγή των συνθηκών που ευνοούν τη διαβίωσή τους. Στην Ιβηρική Χερσόνησο και συγκεκριμένα στην Ισπανία, ο ιβηρικός λύγκας επωφελείται από μια προσέγγιση η οποία θεωρεί τον άνθρωπο περισσότερο θεματοφύλακα παρά κατακτητή.

«Ο ιβηρικός λύγκας είναι ένα από τα πιο απειλούμενα με εξαφάνιση αιλουροειδή στον πλανήτη», εξηγεί ο οικολόγος και φωτογράφος Antonio Liebana, «όμως χάρη σε πρωτοβουλίες που λαμβάνονται σε μέρη όπως το Peñalajo στην Castilla la Mancha, η τελευταία απογραφή κατέγραψε 1.668 λύγκες σε όλη τη Χερσόνησο. Ο αριθμός αυτός είναι πολύ ικανοποιητικός καθώς δείχνει μια εκθετική αύξηση κατά τη διάρκεια των τελευταίων 10 ετών!»

Όπως καθίσταται σαφές παγκοσμίως, το πρότζεκτ αυτό – μια κοινή προσπάθεια του WWF Ισπανίας και του φωτογραφικού οργανισμού που ανήκει στον Antonio, του Παρατηρητηρίου Άγριας Ζωής της Ισπανίας (Wildwatching Spain) – αφορά τόσο την εκπαίδευση των ανθρώπων και την παροχή βοήθειας σε αυτούς ώστε να αντιληφθούν τα οφέλη του rewilding, όσο και την επιτήρηση ή τη λήψη τιμωρητικών μέτρων.

«Το πρότζεκτ της φάρμας Peñalajo ξεκίνησε πιλοτικά το 2016. Πριν ξεκινήσει, αυτή η έκταση 2.500 εκταρίων χρησιμοποιούνταν για το κυνήγι πέρδικας και κουνελιού. Όμως όλα αυτά άλλαξαν όταν η φάρμα υιοθέτησε το πρόγραμμα προστασίας του ιβηρικού λύγκα πριν από επτά χρόνια. Εντάχθηκα στο πρόγραμμα αυτό δύο χρόνια αργότερα μέσω του Παρατηρητηρίου Άγριας Ζωής και από τότε η έκταση αυτή έχει μετατραπεί σε ένα μέρος το οποίο μπορούν να επισκέπτονται φωτογράφοι από όλον τον κόσμο για να τραβήξουν εκπληκτικές φωτογραφίες.»

Οι κρυψώνες που δημιουργήθηκαν με τη βοήθεια του Antonio βασίζονται στην ανάγκη των αιλουροειδών για νερό. «Εκμεταλλευτήκαμε το πλεονέκτημα του ημιάνυδρου οικότοπου του Peñalajo, όπου το νερό αποτελεί ένα σπάνιο αγαθό, δημιουργώντας έξι σημεία νερού στη φάρμα, σε απόσταση οκτώ μέτρων το καθένα από μια κρυψώνα. Αυτό σημαίνει ότι οι φωτογράφοι μπορούν να απολαύσουν αυτό το είδος με χαμηλό προφίλ και από απόσταση – και επίσης από μια οπτική γωνία που είναι μοναδική στην Ισπανία.»

Επιφορτισμένοι πλέον με την τοποθέτηση και τη συντήρηση των κρυψώνων, «προβαίνουμε σε αυτές τις επιλογές με βάση το φως και την παρουσία του είδους», συνεχίζει ο Antonio. «Είναι υπέροχο να κάνω μια δουλειά που με συναρπάζει και στο πλαίσιο της οποίας μπορώ να χρησιμοποιώ όλες τις γνώσεις μου για να κάνω κάτι καλό για την άγρια ζωή και να βοηθώ άλλους φωτογράφους να απολαύσουν αυτήν την εμπειρία. Αρχικά, διαπίστωσα ότι η δουλειά αυτή ήταν αρκετά δύσκολη, καθώς δεν είχα εργαστεί ποτέ με τον λύγκα στο παρελθόν. Έχω όμως συμμετάσχει σε πάνω από 60 σαφάρι σε όλη την Αφρική, οπότε κάποιες από τις αποφάσεις μου βασίστηκαν στην εμπειρία μου με τις λεοπαρδάλεις».

Γεννημένος στη Μαδρίτη, ο Antonio ελκύονταν πάντα από την άγρια ζωή και μας λέει ότι «όπως πολλά παιδιά στην Ισπανία», έτσι κι αυτός ενθουσιάζονταν από τον φυσικό κόσμο χάρη στον Ισπανό φυσιογνώστη Felix Rodriguez de la Fuente και το τηλεοπτικό του πρόγραμμα, «Ο άνθρωπος και η Γη». Έμαθα να αναγνωρίζω και να σέβομαι την άγρια ζωή της Ιβηρικής Χερσονήσου και στην εφηβεία μου συνήθιζα να παίρνω μια μικρή φωτογραφική μηχανή μαζί μου όταν έκανα πεζοπορία στα βουνά. Διαπίστωσα αμέσως τις δυνατότητες που θα μπορούσε να παρέχει η φωτογραφία άγριας ζωής και κατάλαβα ότι αν μπορούσα να δώσω στους άλλους μια γεύση αυτών των εικόνων, ακόμη και με τον ταπεινό εξοπλισμό μου, θα μπορούσα να κάνω το άλμα στην επαγγελματική φωτογραφία».

Επίσης, όπως και πολλοί φωτογράφοι, ο Antonio αναγνωρίζει ότι αυτό που τον κάνει πετυχημένο είναι η πλήρης αφοσίωση στο θέμα του. «Ακόμη και χωρίς φωτογραφική μηχανή, το μεγαλύτερο κίνητρο είναι, χωρίς αμφιβολία, να πλησιάσεις κοντά στα ζώα. Αυτό γίνεται ένας τρόπος κατανόησης της σπουδαιότητας της ζωής. Η δυνατότητα να γίνεσαι μάρτυρας ανεπανάληπτων στιγμών είναι η κινητήρια δύναμη και με τη φωτογράφιση αυτών των στιγμών μπορώ να κάνω τους άλλους να αντιληφθούν την ομορφιά που υπάρχει στον πλανήτη μας, καθώς και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα συγκεκριμένο είδος.»

Συνεπώς, οι κρυψώνες σε μέρη όπως το Peñalajo αποδεικνύουν ότι η βιωσιμότητα μπορεί να είναι κερδοφόρα και, ταυτόχρονα, διαδίδουν το μήνυμα σε ευρύτερο κοινό. «Η φωτογραφία είναι ένα πανίσχυρο όπλο», εξηγεί ο Antonio, «διότι αυτό που δεν βλέπουμε, δεν το εκτιμούμε. Μια μόνο εικόνα μπορεί να πει πολλά πράγματα, αλλά η πιο απλή και ισχυρή επίδρασή της είναι ότι ευαισθητοποιεί την οικογένεια και τους φίλους μας για το ότι ο πλανήτης μας είναι όμορφος, αλλά θα παραμείνει όμορφος μόνον εφόσον δώσουμε μάχη γι' αυτό. Χρειάζεται να λάβουμε μέτρα για να διατηρήσουμε αυτό που μας εμπνέει, διότι διαφορετικά θα χαθεί».

Πίσω στο Peñalajo, τα οφέλη του πρότζεκτ δεν αφορούν μόνο τον ιβηρικό λύγκα. «Ολόκληρη η έκταση είναι πλέον αφιερωμένη στην προστασία της άγριας ζωής και αυτό σημαίνει ότι βλέπουμε να ακμάζουν πολλά άλλα είδη», λέει ο Antonio, «συμπεριλαμβανομένων εμβληματικών πτηνών όπως ο αυτοκρατορικός αετός ή ο μικρός αγριόγαλος, τα οποία είναι πολύ δημοφιλή με τους φωτογράφους.»

Όσον αφορά τον λύγκα, το ασφαλές περιβάλλον στο οποίο ζει έχει ως αποτέλεσμα να παρατηρούνται νέες συμπεριφορές και αυτό αποτυπώνεται σε ορισμένες από τις αγαπημένες φωτογραφίες που έχει τραβήξει ο Antonio στην περιοχή αυτή. «Σε μια ερημωμένη θημωνιά στο δάσος, ο λύγκας βρήκε ένα μέρος για να ζευγαρώσει – και παραδόξως παρατηρήσαμε δύο μητέρες στο ίδιο κρησφύγετο ζευγαρώματος», αποκαλύπτει ο Antonio. «Δεν υπάρχουν προηγούμενες αναφορές για κάτι τέτοιο, οπότε αυτό είναι αναμφίβολα ένα σημάδι που δείχνει την άνεση που αισθάνονται τα ζώα αυτά. Φυσικά, αυτό σημαίνει ότι είχαμε την ευκαιρία να φωτογραφίσουμε τα μικρά! Είναι τόσο όμορφα, αλλά το πιο καταπληκτικό είναι η απόδειξη ότι ο πληθυσμός του είδους αυξάνεται.»

Ο Antonio εργάζεται επί του παρόντος με δύο σώματα Alpha 1 της Sony, «αυτές οι φωτογραφικές μηχανές μου παρέχουν μια πρωτόγνωρη ταχύτητα εστίασης», εξηγεί ο Antonio, «με ένα αρχείο 50 megapixel και έως 30 φωτογραφίες ανά δευτερόλεπτο. Χωρίς αμφιβολία, αυτά είναι τα ιδανικά σώματα γι' αυτό το είδος φωτογραφίας, ενώ ο φακός FE 600 mm f/4 GM OSS εκτελεί με αξιοπιστία μεγάλο όγκο εργασίας σε αυτό το πρότζεκτ. Η εμβέλεια, η φωτεινότητα και η ευκρίνειά του είναι το όνειρο κάθε φωτογράφου άγριας ζωής και συνδυάζεται τέλεια με τον τηλεμετατροπέα 1,4x – ο οποίος αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμος όταν εμφανίζονται τα μικρά!

Τόσο η φωτογραφική μηχανή όσο και ο φακός έχουν εξαιρετική επίδοση όσον αφορά την προστασία από τη σκόνη που επικρατεί τους καλοκαιρινούς μήνες – και η Sony είναι εξαιρετικά ενεργή όσον αφορά τον δανεισμό εξοπλισμού σε αυτούς που συμμετέχουν στα εργαστήρια φωτογραφίας εδώ στο Peñalajo. Με τη συνεχή υποστήριξή της, καθώς και με την παροχή κιτ σε αυτούς που έχουν πάθος με την αποτύπωση της φύσης η Sony βοηθά τους φωτογράφους να διαδώσουν το μήνυμα σχετικά με την καλή δουλειά που γίνεται εδώ – βοηθώντας μας να χρησιμοποιήσουμε τη φωτογραφία ως έναν τρόπο για να επισημάνουμε τη σπουδαιότητα που έχουν τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση. Στην περίπτωσή μας, αυτό το είδος είναι ο ιβηρικός λύγκας.»

Στο μέλλον, ο Antonio ελπίζει ότι περισσότερες τοποθεσίες θα ακολουθήσουν το παράδειγμα του Peñalajo και θα χρησιμοποιήσουν τη φωτογραφία ως κινητήρια δύναμη για την προστασία της άγριας ζωής. «Είναι υπέροχο να βλέπεις πώς κατορθώσαμε να αλλάξουμε κατεύθυνση όσον αφορά την προστασία της άγριας ζωής εδώ, βοηθώντας τον λύγκα και άλλα είδη να ακμάσουν, και οι φωτογράφοι αποτελούν σημαντικό τμήμα αυτής της εξίσωσης», καταλήγει ο Antonio. Πριν από λίγα χρόνια αυτό θα ήταν αδιανόητο σε φάρμες αυτού του είδους στην Ισπανία. Το παράδειγμα του Peñalajo είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα βιωσιμότητας και ανάπτυξης, όχι μόνο για τη φάρμα, αλλά και για τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία και τις άλλες υπηρεσίες τις περιοχής. Δείχνει ότι, όταν συνεργαζόμαστε, μπορούμε να είμαστε πραγματικοί θεματοφύλακες της φύσης.»