Ενώ πολλοί φωτογράφοι εκθειάζουν τη δύναμη της φωτογραφίας να αλλάζει παγιωμένες αντιλήψεις και συμπεριφορές, η Alexandra Surkova έζησε αυτή τη δύναμη από πρώτο χέρι. Το πάθος της είναι να φωτογραφίζει τον ιβηρικό λύγκα – ένα είδος άγριας γάτας που πιστεύεται ότι ζει στην Ιβηρική Χερσόνησο εδώ και ένα εκατομμύριο χρόνια. Πριν από 20 χρόνια ήταν γνωστό ότι είχαν απομείνει μόνο 94 ιβηρικοί λύγκες. Αλλά τώρα, χάρη στις δράσεις προστασίας, πιστεύεται ότι υπάρχουν περίπου 2.000.

«Η πρώτη μου συνάντηση με έναν λύγκα άλλαξε τα πάντα», λέει η Alexandra. Προηγουμένως, χρησιμοποιούσε τη φωτογραφική της μηχανή για φωτογραφία δρόμου, αλλά το 2020, το lockdown κατά την πανδημία COVID-19 και το δώρο ενός φακού Sony FE 200-600 mm f/5.6-6.3 G OSS άλλαξαν το πάθος της. «Ήταν πριν από πέντε χρόνια. Βγήκα για φωτογράφιση με τον φακό και είδα τον λύγκα. Τα χέρια μου έτρεμαν. Οι μισές μου φωτογραφίες ήταν θολές, αλλά εκείνη τη στιγμή γνώριζα ότι η μελλοντική μου ζωή βρισκόταν εκεί. Δεν μπορούσα να κοιμηθώ εκείνη τη νύχτα από τα συναισθήματα. Είχα δει αυτό το απίστευτα φευγαλέο ζώο που είναι τόσο σπάνιο να το δεις στη φύση».

Από εκείνη την τυχαία συνάντηση, η Alexandra αφιερώθηκε στη φωτογραφία άγριας ζωής όλων των ειδών, όμως η αγάπη της είναι ο λύγκας. «Ακόμα και τώρα, όταν είμαι μόνη μου στο πεδίο και βλέπω τον λύγκα, τα χέρια μου αρχίζουν να τρέμουν. Ποτέ δεν πρόκειται για ‘μια απλή φωτογραφία’. Μοιάζει σαν μια συνομιλία με κάτι διαχρονικό. Μια υπενθύμιση ότι είμαι μέρος κάτι πολύ μεγαλύτερου από τον εαυτό μου. Ένα μέρος της αιωνιότητας».

Ο ιβηρικός λύγκας ζει σε αρκετά ανοιχτές περιοχές, συχνά μέσα και γύρω από τα μεγάλα κτήματα ιδιωτικών ελαιώνων. Εκεί, μπορεί να βρεί καταφύγιο ανάμεσα σε παλιά, κούφια ελαιόδεντρα, βραχώδεις περιοχές και θάμνους, αλλά υπάρχει ένας βασικός λόγος για τον οποίο ο λύγκας χρησιμοποιεί τους ελαιώνες ως βιότοπό του. «Του αρέσουν οι περιοχές που είναι γεμάτες κουνέλια», λέει η Alexandra. «Το κουνέλι είναι η κύρια πηγή τροφής για τον λύγκα». Χρησιμοποιώντας τη σκιά των ελαιόδεντρων για κάλυψη, οι λύγκες περιμένουν υπομονετικά να εμφανιστούν τα κουνέλια. «Αν παρατηρήσεις αυτού του είδους τη συμπεριφορά, ξέρεις πού θα ψάξει ο λύγκας για τροφή. Έτσι, προσπαθείς να βρεις αυτά τα μέρη στη σκιά όπου ο λύγκας θα παραμείνει κατά τη διάρκεια της ημέρας όταν κάνει πολύ ζέστη ή όπου θα κυνηγήσει την τροφή του».

Το καλοκαίρι, η θερμοκρασία στους ελαιώνες μπορεί να φτάσει τους 40 ºC ή ακόμη και τους 50 ºC. Τον χειμώνα, όλα αλλάζουν. Η θερμοκρασία μπορεί να πέσει στους -3 ºC, αλλάζοντας τη δομή και το χρώμα του τοπίου. Οι συνθήκες καθιστούν τη φωτογράφιση του λύγκα μια σωματική πρόκληση για την Alexandra, η οποία περιμένει να εμφανιστούν πριν βγει έξω με τη φωτογραφική μηχανή Sony Alpha 1 II και τους τηλεφακούς της. «Έχω έναν φίλο που θα μου τηλεφωνήσει όταν δει έναν λύγκα», εξηγεί. «Συχνά διασχίζουν μια περιοχή μεταξύ δύο κτημάτων. Μερικές φορές θα περιμένω μια εβδομάδα για να περάσουν μέσα από την περιοχή. Πρέπει να μην κάνω καθόλου θόρυβο για δώδεκα ή δεκατέσσερις ώρες και μπορεί να μην δω και τίποτα απολύτως». Αν και η Alexandra μπορεί να μη δει κάποιον λύγκα, είναι σίγουρη ότι εκείνοι γνωρίζουν ότι βρίσκεται εκεί. «Στο 99% των περιπτώσεων που τους βλέπω, δεν μπορούν να με δουν. Αλλά είμαι σίγουρη ότι μπορούν να με μυρίσουν και να με ακούσουν. Έτσι, ίσως τώρα με αναγνωρίζουν και ξέρουν ότι είμαι εγώ. Θα ήθελα να το σκέφτομαι αυτό, ώστε να ξέρουν ότι είμαι απλώς εκεί για να πω ξανά ένα ‘γεια’».

Δουλεύοντας με ζώα, η Alexandra αντιλαμβάνεται την ευθύνη να ισορροπεί ανάμεσα στο να μοιράζεται τον θαυμαστό κόσμο της φύσης και ιστορίες ζώων, όπως ο λύγκας, καθώς και να διασφαλίζει ότι το έργο της έχει θετικό αντίκτυπο. «Μερικές φορές», ξεκινά να διηγείται η Alexandra, «δεν χρειάζεται να κάνεις πολλά για να προστατεύσεις αυτά τα ζώα. Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να μην κάνεις κακό». Με τόσο μεγάλη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η Alexandra έχει πλήρη επίγνωση της δύναμης που έχουν όχι μόνο οι εικόνες της, αλλά και τα λόγια της. «Δεν μιλάω μόνο με τους φίλους και την οικογένειά μου. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που βλέπουν τι κάνω τώρα. Αυτή είναι μια μεγάλη ευθύνη. Αν δεν προσέχεις τα λόγια σου, μπορεί να προκαλέσουν κακό. Μερικές φορές μπορεί να αποκαλύψεις την τοποθεσία ενός ζώου χωρίς να το σκεφτείς, και την επόμενη μέρα αυτό το ζώο μπορεί να σκοτωθεί. Πρέπει να προσέχει κανείς πολύ τα λόγια του».

Ένα απροσδόκητο μήνυμα προς την Alexandra στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απεικονίζει τέλεια τη δύναμη της φωτογραφίας να επιφέρει αλλαγές όταν χρησιμοποιείται για καλό σκοπό. «Είχε περάσει περίπου ένας χρόνος αφότου είχα αρχίσει να φωτογραφίζω λύγκες. Έλαβα μήνυμα από έναν κυνηγό. Μου έγραψε, λέγοντας ότι με ακολουθούσε εδώ και αρκετό καιρό. Αφού είδε τις φωτογραφίες μου, πήρε μια φωτογραφική μηχανή. Αποφάσισε να βγαίνει έξω με τη φωτογραφική μηχανή, πολύ περισσότερο από ό,τι με το κυνηγετικό του όπλο. Εκείνη η στιγμή άλλαξε τα πάντα μέσα μου».

Αυτό το μήνυμα έδειξε στην Alexandra πόσο ισχυρή και σημαντική είναι η φωτογραφία. «Είναι κάτι πολύ περισσότερο από το να δείχνεις φωτογραφίες ζώων», αναφέρει, «πρόκειται για μεταμόρφωση. Πρόκειται για το συναίσθημα και την ανάδειξη εικόνων που δεν γνώριζες καν ότι είχες μέσα σου».

Περιέγραψε εκείνη τη στιγμή ως ‘Αποστολή εξετελέσθη’, συνειδητοποιώντας ότι, αν το έργο της είχε τη δύναμη να αλλάξει έναν άνθρωπο, θα μπορούσε επίσης να αλλάξει και πολλούς άλλους.

«Πιστεύω ότι η φωτογραφία δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Όμως τα συναισθήματα που μπορεί να προκαλέσει η φωτογραφία, σίγουρα μπορούν. Είναι αυτό που νιώθουμε όταν τη βλέπουμε».

Όσο για την Alexandra, εξακολουθεί να νιώθει το ίδιο συναίσθημα σήμερα όπως όταν άρχισε να φωτογραφίζει την άγρια ζωή πριν από πέντε χρόνια. «Έχω κάτι ιδιαίτερο με τους λύγκες. Δεν μπορώ να το εξηγήσω, αλλά κάθε φορά που πάω να τους ψάξω, τους βλέπω. Μπορεί να χρειαστεί να περιμένω 20 ώρες, αλλά στο τέλος θα τους δω», λέει. «Το συναίσθημα που δημιουργείται μέσα μου παραμένει σχεδόν το ίδιο με την πρώτη μου φορά».