Αγώνας για την προστασία των δασών

Ο Alessandro Grassani στέκεται με τη Sony Alpha 7R III στο χέρι, βαθιά στο δάσος Μάου της Κένυας, έτοιμος να τραβήξει το πορτραίτο του Μπάμπου Μάουα. Είναι 76 ετών και ανήκει στη φυλή Ογκίεγκ. Απεικονίζεται με παραδοσιακή ενδυμασία και έχει φωτογραφηθεί στο πιο απομακρυσμένο και πιο ιερό σημείο του δάσους, κατά τη διάρκεια μιας τελετής προς τιμήν των πνευμάτων του δάσους. Ελπίζει ότι θα φέρει στην κοινότητα μια ευνοϊκή εποχή βροχών και καλή σοδειά. Πρόκειται για μια κίνηση συμβολική, απέναντι σε δυσκολίες απόλυτα πραγματικές.

Το πορτραίτο προορίζεται για ένα ημερολόγιο με τίτλο "Climate Change Heroes", δηλαδή "Οι ήρωες της κλιματικής αλλαγής", που προωθείται από μια ιταλική ΜΚΟ και που για τον Alessandro δεν είναι παρά η αρχή μιας ενδιαφέρουσας ιστορίας. Όπως λέει ο ίδιος, τον καιρό που πέρασε μαζί του, "ο Μπάμπου Μάουα μού είπε πόσο σημαντικό είναι το δάσος για την κοινότητα των Ογκίεγκ. Είναι το σπίτι τους, το μέρος που ζουν, και δεν τους παρέχει μόνο τροφή και θηράματα, αλλά είναι και η πιο σημαντική πηγή για τα φαρμακευτικά τους βότανα".

Το δασικό ενδιαίτημα των Ογκίεγκ ισορροπεί στην κόψη του ξυραφιού, ανάμεσα στην αποψίλωση και την οικολογικά βιώσιμη περιβαλλοντική προστασία. 130 εκατομμύρια άνθρωποι εξαρτώνται από το νερό των ποταμών του. Σήμερα όμως, το δάσος φτάνει μόλις στο ένα τέταρτο της αρχικής του έκτασης, έχοντας καταβροχθιστεί ανελέητα για την παραγωγή καυσόξυλων και καλλιεργήσιμων εκτάσεων, προς όφελος ξένων πολυεθνικών. Η ΜΚΟ Mani Tese και το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτήν την κατάσταση, υποστηρίζοντας τα δικαιώματα των Όγκιεγκ και ενθαρρύνοντάς τους να συμμετάσχουν στον αγώνα κατά της αποψίλωσης μέσω βιώσιμων έργων, και παλεύοντας για το δικαίωμά τους να αναγνωρίζονται ως οι ιδιοκτήτες και οι διαχειριστές των εδαφών των προγόνων τους.

Εκτός από τα πορτραίτα του, ο Alessandro ανέλαβε το έργο της καταγραφής αυτού του αγώνα στην καρδιά του δάσους Μάου. "Για εμένα, η αφήγηση μιας ιστορίας μέσα από την κάμερα σημαίνει να αποκαλύπτω τι συμβαίνει, αλλά χωρίς να δείχνω πολύ ωμά την πραγματικότητα" εξηγεί. "Πιστεύω ότι μια φωτογραφία, ακόμα και στο ντοκιμαντέρ, δεν πρέπει να κάνει πολύ κήρυγμα, γιατί μπορεί να χάσει το νόημά της. Είναι σημαντικό να ιντριγκάρει και να προκαλεί τον θεατή, να εμβαθύνει στο νόημα, ώστε να θέλει να δει περισσότερα και να θέλει να ενδιαφερθεί για την κεντρική ιδέα. Συνοδεύοντας τις εικόνες με αφηγήσεις και μαρτυρίες από τους ανθρώπους που φωτογραφίζει, η προσέγγιση του Alessandro αποτελεί μια ολοκληρωμένη και μοναδικά ενδιαφέρουσα καταγραφή.

Με τη μηχανή του Sony Alpha 7R III είχε μόνο έναν φακό: τον FE 24-70 mm f/4 ZA OSS. Χρησιμοποίησε μία μόνο οπτική, για να δώσει περισσότερη αισθητική ισορροπία στο έργο, "αλλά το πιο σημαντικό" λέει, "είναι ότι ο φακός αυτός σε αναγκάζει να πας πολύ κοντά στα άτομα που φωτογραφίζεις. Σε υποχρεώνει σε μια πιο ανθρώπινη εμπειρία και επικοινωνία, και άρα, πρέπει να υπάρχει εμπιστοσύνη ανάμεσα στον φωτογράφο και το θέμα, κάτι που φαίνεται στις τελικές εικόνες".

Επιπλέον, η δυνατότητα της Alpha 7R III, "να κλειδώνει στο θέμα, σε αυτές τις ακραίες συνθήκες φωτός, χωρίς να χρειάζεται φωτισμός αυτόματης εστίασης ήταν καίρια. Δεν μπορώ να διακινδυνεύω την οικειότητα αυτών των στιγμών και την αντίστοιχη επίδραση στις φωτογραφίες", εξηγεί, "και σε συνδυασμό με τη δυνατότητα της απόλυτα αθόρυβης λήψης της Alpha 7R III μπόρεσα να διατηρήσω και να αποτυπώσω ατόφια την ατμόσφαιρα, χωρίς να ενοχλώ τους ανθρώπους που δεν συνηθίζουν να φωτογραφίζονται. Λειτουργίες όπως η περιστροφή της LCD με βοήθησαν επίσης να προσθέτω βάθος και να αλλάζω την προοπτική των φωτογραφιών".

Καθώς έπρεπε να ζήσει και να δουλέψει επί βδομάδες σε τροπικό περιβάλλον, ο Alessandro βασίστηκε επίσης και στην εντυπωσιακή αδιαβροχοποίηση και διάρκεια μπαταρίας της Alpha 7R III. "Οι τοποθεσίες στο δάσος ξεπερνούσαν σε υψόμετρο τα 3000 μέτρα πάνω από τη θάλασσα", θυμάται, "με πολύ έντονη υγρασία, συνεχείς βροχοπτώσεις και διανυκτερεύσεις σε αντίσκηνα, όπου δεν υπήρχε δυνατότητα φόρτισης. Ταξίδευα μόνο με τέσσερις μπαταρίες και η κάθε μία διαρκούσε από μία έως δύο ημέρες. Έτσι, μπορούσα να περάσω μια εβδομάδα χωρίς φόρτιση, κάτι απολύτως απαραίτητο για ανάλογα εγχειρήματα".

Ως μάρτυρας του αγώνα των Ογκίεγκ κατά τη αποψίλωσης του δάσους, καθώς και των προσπαθειών τη δασικής υπηρεσίας της Κένυας, δεν μπορούσε παρά να αποτυπώσει και αποτυχίες, στα πλαίσια της συνέχειας της αφήγησης. Παρατηρώντας καπνό και φλόγες από μίλια μακριά, και φτάνοντας σε μέρη του δάσους όπου είχε απομείνει μόνο καμμένη γη, κάποιες εικόνες εκφράζουν γλαφυρά την απελπισία των στρατιωτών, που παλεύουν εναντίον ενός αόρατου εχθρού, πολύ πιο δυνατού από τους ίδιους, και που συχνά φτάνουν πολύ αργά.

Υπάρχει όμως και ελπίδα. "Η φωτογραφία πάντα ήταν ένα ισχυρό εργαλείο ενημέρωσης" καταλήγει ο Alessandro, "και ιστορικά, οι φωτογράφοι ντοκιμαντέρ πάντα κατάφερναν να ευαισθητοποιήσουν και να ασκήσουν πίεση, χάρη στις εικόνες τους, πρώτα μέσα από την κοινή γνώμη και στη συνέχεια, στις τάξεις των πολιτικών, ώστε αυτοί να προωθήσουν τη μεταρρύθμιση και την αλλαγή. Όταν πιάνω τη μηχανή, μου αρέσει να σκέφτομαι ότι συνεχίζω αυτήν την παράδοση και αυτά τα ιδανικά, ακόμα και στην εποχή του διαδικτύου και των μέσω κοινωνικής δικτύωσης. Με πηγαίνει σε μέρη όπως το δάσος Μάου, όπου ελπίζω ότι οι φωτογραφίες μου μπορούν να παίξουν κάποιον ρόλο και να κάνουν τη διαφορά".