γυναίκα που κρατά σπόρους στις παλάμες της

Οι γυναίκες φύλακες σπόρων της Γουινέα-Μπισάου

Vanessa Ribeiro Rodrigues

Για μια φωτογράφο ντοκιμαντέρ και κινηματογραφίστρια που η αγαπημένη της προσέγγιση είναι να αφήνει τις ιστορίες να ξετυλίγονται και να αναπτύσσονται με φυσικότητα, θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερο θέμα από τις «γυναίκες φύλακες σπόρων» της Γουινέα-Μπισάου; Η Vanessa Ribeiro Rodrigues πέρασε έναν μήνα στα γεμάτα φοίνικες νησιά του αρχιπελάγους bijagós σε αυτή τη χώρα της Δυτικής Αφρικής, συναντώντας αυτές τις εμπνευσμένες γυναίκες και ενισχύοντας τη φωνή τους, η οποία θα μπορούσε να βοηθήσει κοινότητες που βρίσκονται πολύ μακριά.

Η Vanessa ανακάλυψε για πρώτη φορά την ιστορία αυτή ενώ δίδασκε ερευνητική δημοσιογραφία στη Γουινέα-Μπισάου το 2021. «Ως αφηγήτρια», εξηγεί η Vanessa, «Έψαχνα για νέες ιστορίες. Ήμουν εξοικειωμένη με το έργο της ΜΚΟ Tiniguena, τα πρότζεκτ της οποίας είναι ένα ενδιαφέρον μείγμα οικολογικού φεμινισμού, αγροοικολογίας, ενδυνάμωσης και βιωσιμότητας. Όταν κάποιος ανέφερε το έργο που κάνουν οι «γυναίκες φύλακες σπόρων», μου κίνησε τόσο πολύ το ενδιαφέρον η σπουδαιότητα του έργου τους και η σημαντική αποστολή που έχουν αναλάβει, που απλά κατάλαβα ότι έπρεπε να ακούσω από κοντά τις ιστορίες τους.»

γυναίκα που κάθεται έξω από μια πέτρινη καλύβα

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/160s @ f/4.0, ISO 200

Αυτές οι γυναίκες, οι οποίες ανήκουν στην εθνοτική ομάδα Bijagós, κατοικούσαν στην Κοινοτική Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή των Νήσων Urok και ο ρόλος τους ήταν να εγγυώνται τη διατροφική κυριαρχία και ασφάλεια εν μέσω πολλών προκλήσεων, όπως η συνεχής άνοδος της στάθμης της θάλασσας και οι αυξανόμενες βροχοπτώσεις λόγω της κλιματικής αλλαγής, καθώς και οι οικονομικές και βιομηχανικές απειλές για τις αυτόχθονες καλλιέργειες των νησιών, όπως η μονοκαλλιέργεια κάσιους.

γυναίκα που φυτεύει ένα φυντάνι στο χώμα

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/320s @ f/4.5, ISO 100

Όμως η ιστορία βιωσιμότητας που θέλησε να κοινοποιήσει η Vanessa εμπεριείχε και πολλές ανισότητες. «Η γεωργία στη Γουινέα-Μπισάου βασίζεται στην εργασία των γυναικών της υπαίθρου», συνεχίζει η Vanessa, «και αυτές οι γυναίκες είναι υπεύθυνες για τη διατροφική ασφάλεια των οικογενειών τους. Ωστόσο, λιγότερο από το ένα τοις εκατό αυτών των γυναικών κατέχουν τη γη που καλλιεργούν, λόγω νόμων και πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις.» Η ιστορία αυτή την ενέπνευσε και η Vanessa θέλησε να την κάνει γνωστή στο ευρύ κοινό. Για τον σκοπό αυτό δημιούργησε ένα πρότζεκτ πολυμέσων το οποίο μέχρι στιγμής έχει δημοσιευτεί σε πορτογαλικές και διεθνείς εφημερίδες, καθώς και ένα ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους που θα κυκλοφορήσει φέτος και θα αποτελέσει σύντομα τη βάση μιας εμβυθιστικής έκθεσης στην Πορτογαλία.

γυναίκα που κοιτάζει ελαφρώς μακριά από την κάμερα

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/60s @ f/4.0, ISO 200

Ωστόσο, οι συνεντεύξεις και η φωτογράφιση των γυναικών φυλάκων σπόρων ενείχαν αρκετές προκλήσεις. «Η κυριότερη», λέει η Vanessa γελώντας, «ήταν ότι έκανα τα πάντα μόνη μου! Το χρονοδιάγραμμα ήταν απίστευτα σφιχτό και υπήρχαν πολλές γυναίκες που ήθελα να παρουσιάσω, ενώ επίσης έκανα τα πάντα μόνη μου: στήσιμο, βίντεο με συνεντεύξεις, δημιουργία πλάνων και πλάνων cutaway, φωτογράφιση πορτρέτων και λήψη άλλων φωτογραφιών, εγγραφή ήχου… και μεταφορά όλου του κιτ μου από το ένα μέρος στο άλλο. Η γεωγραφία και οι καιρικές συνθήκες ήταν επίσης παράγοντες που επηρέαζαν σημαντικά την εκτέλεση του πρότζεκτ. Όταν η παλίρροια ήταν πολύ υψηλή χρησιμοποιούσαμε βάρκες, αλλά συχνά έπρεπε να πακετάρω και να κάνω πεζοπορία για ώρες προκειμένου να συναντήσω όλες τις γυναίκες που ήθελα.»

«Όταν όμως έρχεσαι σε ένα μέρος σαν αυτό και έχεις μια τόσο υπέροχη ιστορία να αφηγηθείς, τότε θέλεις να αξιοποιήσεις τον χρόνο σου στο έπακρο», συνεχίζει η Vanessa. «Είναι μια συνεχής δέσμευση, αλλά μια δέσμευση που πάντα σε ανταμείβει. Είναι προνόμιο να σου δοθεί η δυνατότητα να εισέλθεις σε αυτό το σύμπαν, να φτάσεις σε έναν τόσο αρχέγονο και απομακρυσμένο πολιτισμό. Ως κυνηγός ιστοριών, πιστεύω ότι διαχρονικές ιστορίες όπως αυτή μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Αρωγός της Vanessa σε αυτό το πρότζεκτ ήταν η φωτογραφική μηχανή και ο φακός που επέλεξε, δηλαδή η Alpha 7C και ο FE 24-105 mm f/4 G OSS της Sony. «Καθώς έκανα τα πάντα μόνη μου, ήμουν πολύ τυχερή που είχα αυτόν τον συνδυασμό», εξηγεί η Vanessa, «διότι είναι τόσο φορητός, ενώ παράλληλα προσφέρει μεγάλη ευελιξία και ποιότητα τόσο στις λήψεις φωτογραφιών όσο και στις λήψεις βίντεο. Το μικρό βάρος είναι πολύ σημαντικό όταν κουβαλάς τα πάντα στην πλάτη κάθε φορά για πολλές εβδομάδες! Και ο φακός μπορεί να επιτύχει κάθε είδος καδραρίσματος που θέλω: πορτρέτα, ευρυγώνιες λήψεις ή ακόμη και μακρινές λήψεις όπου το θέμα βρίσκεται στην άλλη πλευρά του ορυζώνα (bolama). Επίσης, το διάφραγμα f/4 παρέχει εκπληκτική φωτεινότητα, πράγμα που είναι πολύ σημαντικό για μένα διότι μου αρέσει να εργάζομαι μόνο με φυσικό φως.»

γυναίκα που κρατά σπόρους στις παλάμες της

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/50s @ f/4.0, ISO 100

Παρά τις προκλήσεις, η Vanessa δεν παραμέλησε την εμβληματική της προσέγγιση, δηλαδή να εργάζεται αργά και με φυσικότητα, αφιερώνοντας χρόνο προκειμένου να κερδίσει την εμπιστοσύνη των θεμάτων της και να διασφαλίσει ότι οι φωνές τους ακούστηκαν σωστά. «Η άποψή μου είναι ότι, είτε πρόκειται για κινηματογραφική παραγωγή είτε για φωτογράφιση είτε για συνδυασμό και των δύο, δεν πρέπει να βιάζεσαι», εξηγεί η Vanessa. «Μου αρέσει πολύ να ασχολούμαι με τους ανθρώπους και να αναπτύσσω μια προσωπική σχέση με αυτούς, πράγμα που απαιτεί χρόνο.»

πλευρικό προφίλ μιας γυναίκας που περιβάλλεται από πράσινα φύλλα

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/160s @ f/4.0, ISO 640

«Πάντα ρωτώ τους συνεντευξιαζόμενους τι είναι σημαντικό για αυτούς», συνεχίζει η Vanessa, «και ποιο είναι το μήνυμα που θέλουν να μεταφέρω. Από πολλές απόψεις, είναι σαν ένα δελτίο ειδήσεων «από τα κάτω προς τα πάνω»: ξεκινάς με τις φωνές της κοινότητας και στην πορεία δημιουργείται μια συνεργασία βασισμένη στον σεβασμό. Δεν είναι δική μου δουλειά, ως ξένη, να καθορίσω ποιο πράγμα έχει ειδησεογραφική αξία. Αντίθετα, θέλω να επιστρέψω την αφήγηση στους πολίτες. Πώς μπορώ να τους εκπροσωπήσω; Ποιες είναι οι ανησυχίες τους; Και ποιο μέρος της ιστορίας τους δεν έχει ειπωθεί μέχρι τώρα;»

Η Vanessa πιστεύει ότι τα πορτρέτα αυτών των γυναικών έχουν ιδιαίτερη σημασία. «Για μένα», εξηγεί η Vanessa, «η φωτογραφία έχει μια δύναμη που δεν έχει το βίντεο ή η οπτικοακουστική επικοινωνία. Δεν λέω ότι το ένα είναι καλύτερο από το άλλο, αλλά οι φωτογραφίες μπορούν να παγώνουν τον χρόνο με τρόπο που δεν μπορεί να το κάνει το βίντεο, μεταφέροντας τον θεατή σε διαφορετικά μέρη στη φαντασία του. Το μάτι έλκεται από λεπτομέρειες και επικεντρώνεται σε αυτές, ξεκλειδώνοντας κάποια ειδική σχέση, μια ανάμνηση ή κάποια ιδέα που ήταν προηγουμένως άγνωστη. Παρόλο που το βίντεο μας δίνει σχεδόν τα πάντα – την κίνηση, τη γλώσσα και τον ήχο – μπορούμε συχνά να βρούμε κάτι πολύ πιο δυνατό στην απουσία τους».

πορτρέτο μιας γυναίκας που φορά μια κίτρινη μαντίλα

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/320s @ f/4.5, ISO 100

Ποιο αποτέλεσμα πιστεύει η Vanessa ότι μπορεί να έχει η αποτύπωση αυτής της ιστορίας; «Νομίζω ότι μια ιστορία αγροοικολογίας σαν κι αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα λαμπρό παράδειγμα για τον ευρύτερο κόσμο, καθώς και να έχει κάποιο όφελος για τις γυναίκες φύλακες σπόρων», καταλήγει η Vanessa.

Προϊόντα που παρουσιάζονται

Σχετικές ιστορίες

Εγγραφείτε για να λαμβάνετε το ενημερωτικό δελτίο του α Universe

Συγχαρητήρια! Γραφτήκατε με επιτυχία στο ενημερωτικό δελτίο του α Universe

Εισαγάγετε μια έγκυρη διεύθυνση email

Μας συγχωρείτε! Παρουσιάστηκε πρόβλημα.

Συγχαρητήρια! Γραφτήκατε με επιτυχία.