Όταν βάζεις ένα ποτό στα χείλη σου, σκέφτεσαι από πού προήλθε ή ποιος το έφτιαξε; Το ίδιο θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε για τόσα πολλά πράγματα που καταναλώνουμε. Τρόφιμα, υφάσματα, πρώτες ύλες… και αυτό είναι το ερώτημα που ενέπνευσε το πρώτο ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους της Francisca Siza.

Όπως ισχύει για πολλά υπέροχα πρότζεκτ, το πρότζεκτ αυτό ξεκίνησε σχεδόν τυχαία. Κατά τη διάρκεια της συνεργασίας της Francisca με τον παραγωγό Gautier Heins για τη δημιουργία διαφημιστικών βίντεο για μια εταιρεία ποτών, η Francisca και ο Gautier συναντήθηκαν με την Yolanda Ruiz, πρόεδρο του συλλόγου Mujeres del Mezcal y Maguey del México (Γυναίκες του Mεσκάλ και του Maguey του Μεξικό), ο οποίος έχει στόχο τη βελτίωση της ζωής των καλλιεργητών και των αποσταγματοποιών μεσκάλ. Η Francisca και ο Gautier γοητεύτηκαν αμέσως από αυτή την ιστορία καταπίεσης και βαρβαρότητας, αλλά και αφοσίωσης, διατήρησης της παράδοσης και ελπίδας.

«Διαπιστώσαμε ότι χρειάζονταν μια φωνή που θα έκανε γνωστή αυτήν την ιστορία στον κόσμο», λέει η Francisca, «και ο Gautier με προσκάλεσε να σκηνοθετήσω ένα ντοκιμαντέρ για το θέμα αυτό.» Αυτό που ακολούθησε ήταν εξαντλητικά, γεμάτα έμπνευση, γυρίσματα 30 ημερών σε όλο το Μεξικό και ένα πρότζεκτ που η Francisca θεωρεί ότι της άλλαξε τη ζωή.

«Από την αρχή», εξηγεί η Francisca, «ήταν ένα πρότζεκτ που αγάπησα πολύ. Αφορά τον αγώνα των γυναικών να λάβουν αναγνώριση για τη δουλειά τους, εγείρει ζητήματα οικολογίας και βιωσιμότητας και θέτει θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο φερόμαστε σε ανθρώπους και μέρη στο άλλο άκρο των αλυσίδων εφοδιασμού σε όλο τον κόσμο. Νοιαζόμαστε αρκετά για να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο τους συμπεριφερόμαστε και τους υποστηρίζουμε;»

«Το μεσκάλ», συνεχίζει η Francisca, «είναι ένα ποτό σαν την τεκίλα. Και τα δύο παρασκευάζονται από φυτά αγαύης. Ενώ όμως η τεκίλα παρασκευάζεται με βιομηχανικό τρόπο, το μεσκάλ είναι συχνά χειροποίητο και δημιουργείται με έναν πολύ παραδοσιακό, φυσικό τρόπο. Πολλοί από τους καλλιεργητές και τους αποσταγματοποιούς είναι γυναίκες και προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανούς τους παλιούς τρόπους παραγωγής.»

Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες παραδόσεις που πρέπει να τεθούν υπό αμφισβήτηση, εξηγεί η Francisca. «Στις γυναίκες δεν επιτρεπόταν να είναι ιδιοκτήτριες εμπορικών σημάτων ή εργοστασίων μεσκάλ και έτσι αυτές και οι οικογένειές τους λάμβαναν ελάχιστη ανταμοιβή για τις προσπάθειές τους. Σε μια περίοδο 20 ετών, αυτός ο σύλλογος γυναικών αγωνίστηκε για καλύτερες συνθήκες και καλύτερα δικαιώματα στον κλάδο. Παρά τις αντιξοότητες και το γεγονός ότι έδωσαν μια πολύ δύσκολη μάχη κατά την οποία η αντιπρόεδρος Luz Maria Saavedra σώθηκε από δύο απόπειρες δολοφονίας, οι γυναίκες αυτές δεν τα παράτησαν ποτέ και στο τέλος ο αγώνας τους στέφθηκε με επιτυχία.»

Παρόλο που δεν αναγνωρίζονταν ούτε ανταμείβονταν για τόσο καιρό, οι καλλιεργητές μεσκάλ αγωνίζονταν πάντα για να διατηρήσουν ζωντανό τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής και αυτό περιλαμβάνει έναν υγιή σεβασμό στο περιβάλλον, αποκαλύπτει η Francisca. Είναι μια στάση που είναι πιο σημαντική από ποτέ δεδομένης της αυξανόμενης δημοφιλίας και κερδοφορίας του ποτού.

«Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί», συνεχίζει η Francisca, «διότι το μεσκάλ γνωρίζει μεγάλη άνθηση. Τα τελευταία δύο χρόνια η δημοφιλία του αυξήθηκε 10 φορές ή περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι οι προστάτες των παραδόσεων φοβούνται ότι μεγάλες εταιρείες θα έρθουν στη γη τους και θα την καλλιεργήσουν εντατικά, χωρίς σεβασμό στο περιβάλλον.»

«Αυτό συνέβη με την τεκίλα», συνεχίζει η Francisca. «Οι άνθρωποι θέλουν να προμηθεύονται ολοένα και πιο φθηνότερα προϊόντα. Η τεκίλα προέρχεται από την πολιτεία Jalisco και τα εδάφη αυτά πεθαίνουν λόγω της υπερβολικής εκμετάλλευσης των φυτών της αγαύης. Τα φυτά αυτά χρειάζονται 10 χρόνια, μερικές φορές έως και 30 χρόνια, για να αναπτυχθούν στο σωστό μέγεθος, το οποίο είναι το σημείο όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρασκευή καλού μεσκάλ. Αν το κάνεις σωστά, δεν σκοτώνεις τα ανώριμα φυτά μόνο και μόνο για να έχεις μεγαλύτερες ποσότητες προϊόντος.»

Κατά την καταγραφή της ιστορίας, η Francisca ήθελε επίσης να αμφισβητήσει ορισμένα τυπικά στερεότυπα για τα Μεξικό. «Είναι μια πολύ ζωντανή, φιλική χώρα», εξηγεί η Francisca, «αλλά πολλοί άνθρωποι έχουν σχηματίσει μια κλισέ άποψη από τις ταινίες και την τηλεόραση. Ότι δηλαδή περιλαμβάνει μόνο ερήμους, πόλεις και παραγκουπόλεις. Όμως υπάρχει τόση πολλή ομορφιά στο Μεξικό. Όπου κι αν κοιτάξεις θα δεις έθιμα και παραδόσεις, καθώς και υπέροχα χρώματα, ιδιαίτερα στο ντύσιμο των εργαζομένων γυναικών.»

«Ήταν σημαντικό για μένα να αποτυπώσω αυτά τα ζωντανά χρώματα, την αγροτική ομορφιά και την πλούσια πράσινη βλάστηση της φύσης», συνεχίζει η Francisca. «Και δεν ήθελα ούτε χρειάστηκε να χρησιμοποιήσω τεχνητό φως ή πολύπλοκες κινήσεις της κάμερας για να ωραιοποιήσω αυτό που ήταν μπροστά στον φακό μου. Ήταν όλα τόσο έντονα, που το μόνο που χρειαζόταν να κάνω ήταν να ανοίξω το κλείστρο για να τα αποτυπώσω.»

Η Francisca είχε επίσης την πρόθεση να δείξει την καλοσύνη και τη γενναιοδωρία των ανθρώπων που γνώρισε. «Ήταν τόσο ενθουσιασμένοι που κάποιος αφηγούνταν την ιστορία τους και ήθελαν να μας δείξουν τα πάντα», λέει η Francisca. «Πήγαμε σε πάρα πολύ φτωχά μέρη και μας ετοίμαζαν μεσημεριανό γεύμα και δείπνο, παρόλο που μερικές φορές μας έδιναν φαγητό που δεν είχαν για τον εαυτό τους. Ήταν μια πολύ αφυπνιστική και συναισθηματική εμπειρία. Φυσικά, δοκιμάζαμε το μεσκάλ που μας πρόσφεραν όταν μπορούσαμε. Είναι τόσο αγνό και φυσικό όταν παρασκευάζεται με τον σωστό τρόπο.»

Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, η Yolanda Ruiz ήταν πάντα δίπλα στη Francisca, τον Gautier και το συνεργείο τους. «Ταξίδεψε μαζί μας από την 1η μέχρι την 30ή ημέρα, καθώς μετακινούμασταν με αεροπλάνα, λεωφορεία και αυτοκίνητα και κοιμόμασταν στην άκρη του δρόμου ή στο πάτωμα εκεί όπου κατασκηνώναμε. Η Yolanda Ruiz αποτέλεσε μια πολύ μεγάλη έμπνευση για μένα και ήταν περισσότερο σαν μητέρα παρά σαν φίλη μου. Είναι 20 χρόνια μεγαλύτερή μου, αλλά έχει αστείρευτη ενέργεια. Είναι τόσο δυνατή ψυχικά και σωματικά και φαινόταν να γνωρίζει τους πάντες. Πήγαμε σε κάποια επικίνδυνα μέρη, πράγμα που δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε αν δεν ήταν μαζί μας.»

Επίσης η Francisca είχε στο πλευρό της τον εξοπλισμό της Sony. Κυρίως την Alpha 7S III της Sony, αλλά επίσης και μια Alpha 7 IV της Sony. Χρησιμοποίησε και τις δύο τόσο για λήψη βίντεο όσο και για λήψη φωτογραφιών. «Επειδή ταξιδεύουμε συνεχώς, αυτές οι φωτογραφικές μηχανές ήταν ιδανικές για το πρότζεκτ μας. Η φορητότητά τους είναι εξαιρετική και παρέχουν τόσο υψηλή ποιότητα που δεν αμφισβήτησα ούτε μια στιγμή ότι απαθανατίζουν την ομορφιά του Μεξικό και τον χαρακτήρα των ανθρώπων που συναντούσαμε όπως ακριβώς τα έβλεπα με τα μάτια μου. Φυσικά, με χαρακτηριστικά όπως η εξαιρετική λειτουργία S-Log3, ο κόσμος γνωρίζει την Alpha 7S III για τις λήψεις βίντεο και πολλοί πιστεύουν ότι αυτό σημαίνει ότι δεν προορίζεται για φωτογραφίες. Προσωπικά, δεν το πιστεύω καθόλου αυτό. Η 7S III τραβά υπέροχες φωτογραφίες και την χρησιμοποιώ για τα πάντα.»

Μετά την ολοκλήρωσή των γυρισμάτων, το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί πλέον σε διάφορα φεστιβάλ. Η Francisca έκανε επίσης μια παρουσίαση του ντοκιμαντέρ στις γυναίκες που συμμετείχαν. «Το λάτρεψαν, αν και, επειδή πήραμε συνεντεύξεις από μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων, κάποιες γυναίκες αστειεύτηκαν λέγοντας «αχ, γιατί αυτή παίζει στην ταινία περισσότερο από εμένα;» και «γιατί το δικό μου εμπορικό σήμα δεν προβάλλεται περισσότερο;», λέει γελώντας η Francisca. «Όλα αυτά όμως αποτελούν μέρος της κινηματογράφισης και όλες ήταν χαρούμενες που κατάφεραν να κάνουν γνωστή την ιστορία τους.»

Τα σχόλια, ωστόσο, με τη μεγαλύτερη βαρύτητα προήλθαν από τη Yolanda Ruiz. «Μου έστειλε ένα φωνητικό μήνυμα, σχεδόν κλαίγοντας από ευτυχία διότι για πρώτη φορά η φωνή τους επρόκειτο να ακουστεί έξω από το Μεξικό. Η ταινία δείχνει πώς, μέσω της συνεργασίας, αυτοί οι άνθρωποι έδωσαν δύναμη και κίνητρο στον εαυτό τους και άλλαξαν το κατεστημένο στο Μεξικό.»

«Πάνω απ' όλα, νομίζω ότι έμαθα πόσο προνομιούχοι είμαστε στην Ευρώπη, τις Ηνωμένες Πολιτείες και άλλα εύπορα μέρη», καταλήγει η Francisca. «Υπάρχουν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο με πολύ λιγότερα από εμάς οι οποίοι, παρόλο που ξυπνούν πάντα νωρίς και δουλεύουν και αγωνίζονται, δεν έχουν μια ζωή σαν τη δική μας. Αυτοί είναι οι άνθρωποι που φτιάχνουν πράγματα που χρειαζόμαστε ή απολαμβάνουμε ως πολυτέλειες. Πρέπει να μάθουμε τις ιστορίες τους ώστε να έχουμε περισσότερη ενσυναίσθηση. Η δημοσιοποίηση αυτής της κατανόησης μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου και αυτός είναι πλέον ο σκοπός μου.»